Giới thiệu

 

Hệ thống đánh giá LEED (Dẫn đầu trong Thiết kế Năng lượng & Môi trường) được phát triển bởi Hội đồng Công trình Xanh Hoa Kỳ (USGBC) từ những năm 1990. USGBC là một tổ chức phi lợi nhuận hoạt động dựa trên những lợi ích và tiếng nói chung của ngành công nghiệp xây dựng với hơn 18,000 công ty và tổ chức thành viên.

 

Hiện tại, LEED v4 là phiên bản mới nhất của hệ thống đánh giá này, áp dụng cho các công trình đăng ký chứng chỉ LEED từ cuối tháng 10 năm 2016 trở đi.

Trong đó, LEED BD+C v4 (Thiết kế và Xây dựng Công trình) là chứng chỉ thường được áp dụng đối với các công trình xây dựng mới và cải tạo lớn.

 

Hệ thống đánh giá LOTUS được phát triển bởi Hội đồng Công trình Xanh Việt Nam (VGBC) từ năm 2010.
Đối với công trình phi nhà ở, phiên bản LOTUS NR v2 đang là chứng chỉ được áp dụng hiện tại.

 

 

Các biện pháp thiết kế xây dựng công trình xanh có thể giảm thiểu đáng kể các tác động tiêu cực tới môi trường thông qua việc tăng hiệu năng, áp dụng các phương pháp thiết kế, thi công và vận hành hàng đầu trên thị trường. Ngoài ra, việc vận hành và quản lý xanh giúp giảm chi phí vận hành, tăng khả năng bán bất động sản, tăng năng suất lao động, và giảm đáng kể các vụ việc phát sinh do các vấn đề về môi trường không khí trong nhà.

Phần 3: Các tiêu chí và cách thức phân loại của từng chứng chỉ

1. Các loại tiêu chí đánh giá chính

Dưới đây là bảng so sánh các loại tiêu chí đánh giá của LEED và LOTUS xếp theo điểm giảm dần của loại tiêu chí. Đối với cả 2 chứng chỉ, năng lượng là tiêu chí quan trọng nhất và được xếp nhiều điểm nhất.

Chúng ta có thể thấy rằng các loại tiêu chí trong 2 chứng chỉ khá tương đồng, tuy nhiên điểm của chứng chỉ LOTUS được chia đều hơn vào tất cả các loại tiêu chí, trong khi LEED tập trung vào 6 loại tiêu chí chính. Do vậy, khi dự án LEED yêu cầu mức chứng chỉ Đạt hoặc Bạc, nhóm dự án chỉ cần tập trung vào các loại tiêu chí nhiều điểm và/hoặc dễ thực hiện, trong khi LOTUS cần một sự phân tích tổng thể và khó lấy được nhiều điểm như LEED chỉ từ một vài loại tiêu chí.


Cả LEED và LOTUS đều có những tiêu chí được xếp vào điều kiện tiên quyết – bắt buộc phải đạt dù không được điểm. Đây có thể coi là các yêu cầu tối thiểu đối với một công trình nếu muốn được xét là công trình xanh.

2. Cách thức phân loại các tiêu chí

Đi sâu vào từng loại tiêu chí, có thể thấy tuy LOTUS NR chia thành nhiều loại (categories) hơn LEED BD+C, nhưng các tiêu chí lại khá tương đồng. Chỉ có một số tiêu chí khác biệt hẳn như “Tiếp cận dành cho người khuyết tật”, còn lại nhiều tiêu chí tuy tương đồng nhưng lại được sắp xếp vào loại tiêu chí khác với LEED, như “Giao thông xanh” của LOTUS nằm trong loại “Thích ứng & Giảm thiểu” có nội dung bao hàm “Tiếp cận giao thông công cộng chất lượng, Cơ sở hạ tầng cho xe đạp, Phương tiện xanh” của LEED nằm trong loại “Vị trí & Giao thông”. Tuy vậy, khi thiết kế và định hướng công trình theo chứng chỉ LEED hay LOTUS thì chủ đầu tư và đơn vị tư vấn thiết kế đều cần làm việc với tư vấn xanh để rà soát tất cả các tiêu chí để đạt được mức điểm mong muốn. Do vậy, tuy các tiêu chí có được sắp xếp vào các loại tiêu chí khác nhau, điều này cũng không khiến cho việc lấy chứng chỉ LEED hay LOTUS khác nhau quá nhiều. Nhưng khi một chứng chỉ chia nhỏ ra nhiều loại tiêu chí trong khi mỗi một tiêu chí lại hàm chứa nhiều nội dung thì có thể thực tế chứng chỉ khó đạt được hơn ấn tượng ban đầu.

Sau đây là bảng phân loại tiêu chí của LEED và LOTUS, được sắp xếp dựa trên mức độ tương đồng:

Về hình thức trình bày, LOTUS dễ hiểu và có nhiều thông số thể hiện rõ hơn LEED. Điều này là do LOTUS được phát triển từ đội ngũ chuyên gia có người Việt Nam và viết cho người Việt sử dụng, vì vậy tuy sử dụng ngôn ngữ tiếng Anh những nội dung khá đơn giản dễ đọc. Đối với LEED, việc chia ra nhiều loại công trình trong 1 chứng chỉ này khiến các yêu cầu tưởng chừng phức tạp, nhưng nếu chỉ tập trung cho 1 loại công trình thì các yêu cầu và tiêu chí được điểm lại khá rõ ràng. LOTUS do áp dụng cho hầu như tất cả các loại công trình phi nhà ở nên tất cả các loại công trình đó đều có những yêu cầu như nhau mà không tính đến đặc trưng của loại công trình đó. Điều này sẽ dẫn đến 2 trường hợp: 1 là các yêu cầu quá thấp để có thể phù hợp với tất cả các loại công trình; 2 là yêu cầu quá cao đối với 1 vài loại công trình khó thực hiện.

Về các ví dụ và cách tính thì cả LEED và LOTUS đều đưa ra để minh họa cho các tiêu chí. Hầu hết tiêu chí trong LOTUS tuân thủ tiêu chuẩn và quy chuẩn của Việt Nam, còn LEED tuân thủ tiêu chuẩn của Mỹ, ví dụ ASHRAE 90.1-2010. Riêng về “Sức khỏe & Tiện nghi” thì LOTUS sử dụng các tiêu chuẩn như LEED do Việt Nam chưa ban hành tiêu chuẩn liên quan. Tuy nhiên, ngay các quy chuẩn và tiêu chuẩn của Việt Nam cũng được xây dựng dựa trên tiêu chuẩn nước ngoài. Ví dụ rõ nét nhất là QCVN09:2017 về các công trình hiệu quả năng lượng được xây dựng trên 1 trong các tiêu chuẩn của Mỹ – ASHRAE 90.1-2016 (Tiêu chuẩn năng lượng cho các tòa nhà, trừ nhà ở thấp tầng) – cũng chính là phiên bản mới nhất của tiêu chuẩn mà LEED v4 sử dụng (LEED v4.1 bắt đầu sử dụng). Quy chuẩn này cũng do chuyên gia từ Mỹ giúp xây dựng cho Việt Nam, do vậy, thực tế nền tảng của LOTUS và LEED không quá khác nhau, chỉ có yêu cầu cụ thể là có sự khác biệt.

3. Yêu cầu của các tiêu chí


Trong loại tiêu chí về Quản lý chung cả dự án, LEED chỉ yêu cầu thực hiện quy trình tích hợp trong giai đoạn thiết kế và xây dựng, giai đoạn vận hành thử được quy định trong loại tiêu chí về năng lượng. LOTUS yêu cầu thêm về giai đoạn bảo dưỡng và thực hành quản lý xanh đối với dự án. Thực hành quản lý xanh bao gồm các yêu cầu cho chủ sở hữu, vận hành tòa nhà và người sử dụng, trong đó có xây dựng và phổ biến Hướng dẫn Tòa nhà cho người sử dụng là một điều kiện tiên quyết.

Đối với LEED, nếu dự án nằm trong khu vực đã chứng nhận LEED ND thì sẽ được toàn bộ điểm (16/16), rất có lợi cho các dự án triển khai trong khu vực này. LEED khuyến khích (không bắt buộc) các dự án lựa chọn địa điểm ít tác động nhất tới môi trường. Ngoài ra, LEED ưu tiên cho điểm các dự án nằm trong khu vực đông đúc, mật độ sử dụng cao, nằm gần mạng lưới giao thông công cộng, khuyến khích xe đạp. Các dự án tại Việt Nam chỉ cần phát triển tại một khu vực có mật độ khoảng 80% và mục đích sử dụng đa dạng (trong vòng 800m từ ranh giới dự án tồn tại 8 lô đất trở lên có mục đích sử dụng thương mại, công cộng khác nhau, như cửa hàng bán lẻ, nhà hàng, siêu thị, công viên, cơ sở khám chữa bệnh) là có thể đạt tối đa 5/5 điểm của tiêu chí “Mật độ và mục đích sử dụng xung quanh đa dạng”.

Đối với LOTUS, các tiêu chí tập trung chủ yếu vào khuyến khích dự án gắn kết với cộng đồng, tăng khả năng tiếp cận cho người khuyết tật – điều mà các công trình xây dựng ở Việt Nam còn chưa làm tốt. Tiêu chí cộng đồng khá tương đồng với tiêu chí mục đích sử dụng đa dạng của LEED.

Loại tiêu chí “Địa điểm xây dựng bền vững” của LEED bao hàm 2 loại tiêu chí của LOTUS là “Sinh thái” và “Thích ứng & Giảm thiểu”, chỉ có một số tiêu chí khác như “Không gian mở” tương đương tiêu chí “Diện tích phát triển”, “Mái xanh” và “Không gian công cộng” (LOTUS “Cộng đồng”); “Giảm ô nhiễm ánh sáng” tương đương tiêu chí “Giảm thiểu ô nhiễm ánh sáng” (LOTUS “Vật liệu & Ô nhiễm”); “Giao thông xanh” LOTUS khá giống với “Cơ sở hạ tầng cho xe đạp” và “Phương tiện xanh” LEED “Vị trí & Giao thông”.

Tiêu chí “Đánh giá địa điểm xây dựng” LEED tương đương với yêu cầu “Môi trường” LOTUS – chỉ khác nhau là LEED khuyến khích, còn LOTUS bắt buộc chủ đầu tư phải thực hiện báo cáo đánh giá tác động môi trường, hoặc bản cam kết bảo vệ môi trường. Đối với loại báo cáo này, pháp luật Việt Nam quy định các dự án lớn (ví dụ khu dân cư từ 5ha, cơ sở lưu trú du lịch từ 50 phòng trở lên, cơ sở y tế 50 giường trở lên) phải thực hiện, còn các dự án quy mô nhỏ hơn thì không yêu cầu.

Tiêu chí “Không gian công cộng” LOTUS yêu cầu thấp hơn tiêu chí “Không gian mở” LEED (5-10% so với 30%) nhưng nếu cộng cả tiêu chí “Diện tích phát triển” LOTUS (tăng không gian mở lên thêm 10-20% so với yêu cầu quy hoạch) thì cũng khá gần với yêu cầu của LEED.

Các tiêu chí trong loại “Nước/Hiệu quả nước” của 2 chứng chỉ khá tương đồng. Yêu cầu của tiêu chí giảm tiêu thụ nước ngoài trời của LOTUS cao hơn của LEED nhưng tiêu chí giảm tiêu thụ nước trong nhà của LEED lại yêu cầu cao hơn LOTUS. Đây đều là các tiêu chí quan trọng trong 2 bộ chứng chỉ LEED, LOTUS và là một trong những điều kiện tiên quyết. Để thực hiện được cả 2 tiêu chí này thì dự án thông thường sẽ sử dụng các thiết bị tiết kiệm nước, thiết bị điều chỉnh lưu lượng nước sử dụng tại vòi và tại toilet, tái sử dụng và tuần hoàn nước, cũng như tận dụng lượng nước mưa.

Cả LEED và LOTUS đều yêu cầu báo cáo mô phỏng năng lượng thực hiện trên các phần mềm đạt yêu cầu. LOTUS yêu cầu thêm tiêu chí Thiết kế thụ động – trong khi LEED lồng ghép các yêu cầu về thiết kế thụ động trong yêu cầu về Năng lượng tiêu thụ trong loại tiêu chí “Năng lượng & Khí quyển”, Chiếu sáng tự nhiên và thông gió trong công trình trong loại tiêu chí “Chất lượng không khí trong nhà”. LEED cho điểm cho tiêu chí Đáp ứng nhu cầu (2 điểm) và Năng lượng xanh (2 điểm) – chưa được triển khai nhiều tại Việt Nam, trừ khi dự án được đấu nối với hệ thống điện tái tạo (điện gió hay điện mặt trời).

Về yêu cầu tiên quyết giảm năng lượng tiêu thụ của công trình so với công trình so sánh (baseline) thì LOTUS yêu cầu cao hơn LEED (10% so với 5%), tuy nhiên để so sánh về lượng điện năng và năng lượng thực sự thì tùy thuộc từng dự án do LOTUS sử dụng baseline trên QCVN09:2017 còn LEED v4 sử dụng baseline của ASHRAE 90.1-2010.

Dựa trên kinh nghiệm tư vấn và mô phỏng năng lượng các dự án LEED, GreenBIM Engineering nhận thấy các công trình cần sử dụng hệ thống sưởi vào mùa lạnh thường dễ đạt được mức giảm sâu hơn so với các công trình không cần sử dụng do baseline của ASHRAE cho các công trình này khá cao. Các biện pháp thường được sử dụng để giảm năng lượng sử dụng là lắp đặt các thiết bị HVAC với COP cao và có thể điều chỉnh công suất, thiết kế lớp vỏ bao che tối ưu, thiết kế khu vực cần điều hòa không khí phù hợp sao cho không lãng phí công suất của hệ thống. Để tối ưu hóa năng lượng sử dụng của công trình, bắt buộc dự án phải chạy mô phỏng năng lượng để thấy được khu vực nào cần cải thiện, và khi đó các kỹ sư năng lượng của GreenBIM sẽ tư vấn cho chủ đầu tư & tư vấn thiết kế các biện pháp tốt nhất.

Tuy các loại tiêu chí về vật liệu và phế thải của LEED và LOTUS đều khuyến khích tái chế rác, lựa chọn vật liệu thân thiện môi trường và giảm tác động của công trình xây dựng lên môi trường, điểm khác nhau cơ bản giữa 2 chứng chỉ này là LOTUS yêu cầu thấp hơn nhiều về điều kiện chứng minh nguồn gốc, thành phần vật liệu đạt yêu cầu. LEED khá khắt khe trong các tiêu chí này và yêu cầu chứng nhận của bên thứ 3 cho các loại vật liệu (EPD – Environmental Product Declarations – theo ISO 14025, 14040, 14044, và EN 15804 hoặc ISO 21930), cũng như yêu cầu công trình sử dụng nhiều loại vật liệu thân thiện môi trường hơn (tối thiểu 20 loại) so với LOTUS (yêu cầu về vật liệu tái sử dụng, vật liệu không nung và vật liệu có thành phần tài chế tính trên % của dự toán vật liệu hoặc % khối lượng vật liệu). Ngoài ra, LEED cho điểm các dự án thực hiện đánh giá Life-Cycle Analysis (LCA) – Phân tích vòng đời – cho 60 năm tuổi thọ của toàn công trình (3 điểm) để thấy được công trình thiết kế giảm bớt tác động tới môi trường so với baseline dựa trên các yếu tố như: lượng khí nhà kính thải ra, lượng năng lượng hóa thạch sử dụng, lượng khí làm thủng tầng ozone thải ra.

Yêu cầu của LOTUS đối với loại tiêu chí Tiện nghi cho người sử dụng ít hơn hẳn so với LEED, có thể do điều kiện thực tế tại Việt Nam chưa có nhiều chuyên gia và thiết bị có thể dễ dàng kiểm tra chất lượng không khí, khiến cho các tiêu chí đánh giá liên quan tới sức khỏe của người sử dụng bị xem nhẹ hơn so với LEED. Tuy nhiên LOTUS cũng sử dụng các tiêu chuẩn nước ngoài tương đồng với LEED cho loại tiêu chí này.

LOTUS cũng cấm hút thuốc trong công trình giống LEED, nhưng LEED yêu cầu cao hơn là ngoài công trình cũng cấm hút thuốc (trừ khu vực được chỉ định cách tối thiểu 7.5m). Về chiếu sáng tự nhiên, LOTUS sử dụng yếu tố tính toán là Lighting Factor (cho điểm khi 50% tới 80% diện tích sàn sử dụng đạt trên 1.5% và dưới 3.5%); LEED sử dụng Spatial Daylight Autonomy (sDA) và Annual Sunlight Exposure (ASE), hoặc tính toán độ rọi (Illuminance) (cho điểm khi 75% tới 90% diện tích sàn sử dụng đạt trên 300lux và dưới 3000lux).

Có một điểm mà các chủ đầu tư và tư vấn thiết kế, cũng như các chuyên gia vật lý kiến trúc nghi ngại khi áp dụng LEED vào Việt Nam, đó là LEED được phát triển bởi các chuyên gia Mỹ trong môi trường khí hậu của Mỹ thì liệu có phù hợp với khí hậu của Việt Nam. Với kinh nghiệm thực hiện trên dưới 80 dự án LEED trên thế giới, GreenBIM đã tư vấn cho nhiều dự án với các điều kiện khí hậu khác nhau và thấy rằng:

  1. Đối với từng dự án, dữ liệu thời tiết được cập nhật từ dữ liệu thời tiết của địa điểm gần nhất với vị trí dự án, do đó, dữ liệu thời tiết sử dụng phù hợp với điều kiện thực tế;
  2. Các yêu cầu trong LEED đều được định lượng có thể áp dụng toàn thế giới, vì vậy mà đã có các dự án tại trên 120 quốc gia áp dụng LEED;
  3. LEED chấp nhận hệ thống thông gió tự nhiên, cơ khí và kết hợp trong các tiêu chí về chất lượng không khí trong nhà và kiểm soát nhiệt. Như vậy, dù công trình chỉ phù hợp với hệ thống thông gió tự nhiên, hay công trình không thường xuyên sử dụng hệ thống thông gió cơ khí đều được chấp nhận và tính điểm.

 

– GreenBIM Engineering là đơn vị tư vấn chứng chỉ công trình xanh có uy tín, chúng tôi đã tham gia tư vấn cho xấp xỉ 80 dự án LEED trên thế giới trong gần 10 năm và hiểu rõ về chứng chỉ này cũng như quy trình và cách thức cấp chứng nhận, đảm bảo đúng tiến độ và giúp cho dự án của chủ đầu tư đạt chứng chỉ ở mức cao nhất có thể. Chúng tôi cũng cung cấp dịch vụ tư vấn chứng chỉ LOTUS do chuyên gia LOTUS AP có nhiều năm kinh nghiệm trong lĩnh vực năng lượng thực hiện. Các dịch vụ khác bao gồm: mô phỏng năng lượng công trình và nghiên cứu khoa học công trình. Liên hệ với chúng tôi để được tư vấn về dự án của bạn.